کدام ارجح است؟ نَعلینِ خاکی یا فتوایِ انسانی؟

سید هادی طباطبایی: پای در گِل و لای می نهد و هیچ از آن پروا ندارد، گوشه ی فرش را بر شانه نهاده و عَرَق می ریزد تا روند امداد را تسهیل کند، چهره و جامه اش به گِل نشسته اما مقیّد است تا عمامه را همچنان بر سر داشته باشد. سیل و زلزله هم بهانه هایی می شود تا…

سید هادی طباطبایی: پای در گِل و لای می نهد و هیچ از آن پروا ندارد، گوشه ی فرش را بر شانه نهاده و عَرَق می ریزد تا روند امداد را تسهیل کند، چهره و جامه اش به گِل نشسته اما مقیّد است تا عمامه را همچنان بر سر داشته باشد. سیل و زلزله هم بهانه هایی می شود تا روحانیت، خود را به اجتماع معرفی کند. در واقعه ی سیل اخیر بود که تصاویر کمک رسانی برخی روحانیون خبر ساز شد و بحثی دوباره در خصوص فعالیتهای اجتماعی روحانیت در گرفت. این شاید از دغدغه های جدید روحانیون است که می باید خود را در کنار سایر اقشار جامعه به تصویر کشند و همراهی خود را با دیگر مردمان نشان دهند.

تصاویری اینچنین در فضای مجازی، البته مسبوق به سابقه است. تصاویری که روحانی برجسته ای را در حال خرید یا در صف مطب دکتر در کنار سایر مردم به تصویر می کشد. اینگونه فضاها بر آن است تا نشان دهد که روحانیت نیز مانند سایر مردم به مشی روزگار می پردازد و فاصله ای از آنها ندارد.
انکار نمی توان کرد که اقبال به روحانیت کاسته شده است. پیش از این، روحانیت قداست و مقبولیت مضاعفی داشت. از آبِ دهانِ طلبه ای درمان بیماری خود را آرزو می بردند، به نظر کردنِ صاحب نَفَسی، گشایش در امورشان را از خداوند می خواستند. اما در دنیای کنونی کجاست اینگونه برخوردها با ارباب عمائم و صاحبان کسوت روحانیت؟

اگر چه برخی ناکارآمدیهای مدیریتی، وجهه روحانیت را نیز مورد خدشه قرار داده است، اما این تمامِ ماجرا نیست. می باید زمانه ای که در آن زیست می کنیم را نیز در نظر آورد. وقتی که سخن از اقتدار روحانیت می-رود، برخی سخن از فتوای میرزای شیرازی به میان می کشند و عنوان می کنند که در زمانه ای، یک فتوا از مرجعی شیعی صادر شد و حاکمیت به همان یک فتوا، در مقابل مسأله ی تنباکو، کمر خم کرد. باری در زمانه-ای اینچنین بود و به سرانگشت روحانیت و مرجعیت، سیل جمعیتی به راه می افتاد و رأی فقیه بر کرسی قبول عموم می نشست. اما امروزه زمانه ای است که این کاریزماها در هم شکسته است. آن سخن کارل مارکس را به خاطر آورید که می گفت در دوران مدرن، هر آنچه که سخت و استوار است دود می شود و به هوا می رود. این اقتدار و کاریزما در حال شکسته و دود شدن است. این مواجهه نه تنها با روحانیت صورت می گیرد، که حتی در میان دیگر اقشار نیز وجود دارد. اقتداری که پدر خانواده داشت را امروزه کمتر می توان از آن سراغ گرفت. اقتداری که یک معلم داشت، در دنیای اکنون کمتر دیده می شود. این همان امور سخت و صُلبی است که باید دود شود و به هوا برود. گفته می شود در برخی از کشورها، یک روز مشخصی دارند که در آن ، دانش آموزان می باید در مقابل معلم خود بایستند و با کیک به صورت معلم بزنند. این امر کاملاً به همین علت صورت می گیرد که آن اقتدار اولیه ی معلم شکسته شود. گویا دنیای مدرن چنین می طلبد. به نظر می رسد که فروکش کردن اقتدار سابق روحانیت، قسمتی از اقتضائات دنیای مدرن است و نباید آن را مختص به این صنف دانست.

فارغ از این امور سخت و صلبی که به فراخور رویکرد جهانی فرو ریخته، اما روحانیت در دیار ما به اکسیرهای دیگری نیز می تواند راه درمان را طی کند. امروز که مجال عرضه ی اندیشه و مَرام فکری را می توان در کوچک صفحه ای در دست پسرکی نیز بازتاب داد، می توان و می باید رسالتِ حقیقی روحانیت را نیز به تصویر کشید. این رسالت حوزوی و روحانی جز این نیست که درک بخردانه، متمدّنانه و مدارا جویانه از دین و خدا و پیغمبر عرضه کرد. روحانیت می باید مَنش عَقلانی، رَحمانی و انسانیِ فرد دیندار را به تصویر کشد؛ اگر سخنی نابخردانه از منبر و تریبونی رسمی ابراز می شود، رشادت ورزد و نام اسلام و مسلمانی را از آن بازستاند. اگر رفتار و مَنِشی در خور است، به این بهانه که غیر همکیشان آنرا به انجام رسانده اند، مُهر بطلان ننهند. اگر تدبیر و درایتی از نامسلمانی می بینند، آنرا به حکم انسانیت مقبول اعلام کنند.

روحانیت به جاست که پیش از حضور فیزیکی در امداد رسانیهای سیل و زلزله، ابتدا در ارتباط میان اینگونه وقایعِ ناگوار، با گناه و معصیت تجدید نظر کنند. وقتی که فردی در کسوت روحانیت، گناه مردمان را عامل ویرانی و بلای آسمانی می داند، نمی تواند انتظار همدلیِ مصیبت زدگان را داشته باشد. اگر از جانب جامعه روحانیت نیز سخنی به اعتراض بلند نشود، به هر میزان هم که روحانیانِ دلسوزی دست به کار شوند و عَرق بریزند و در گل و لای غَلط بزنند و دست آسیب دیدگان از سیل را بگیرند، کمتر اثری در دل مردمان ایجاد می کنند.

روحانیت ابتدا می باید ارتباط میان خبط و خطایی کوچک را با سیلی ویرانگر انکار کند. تبیین کند که بلای آسمانی هم زمانی فرو می آید که بر روی گُسل خانه بسازیم، سیل ویرانگر هم زمانی اثر می کند که بر روی مسیر رودخانه، جاده و خیابان می کشیم. این زمان است که معصیت عظیم رخ داده است و بلای عظیم نیز به وقوع می پیوندد و مردمان را خانه به دوش می کند. وقتی که از تجربه ی آنان که غیر دیندارشان می خوانیم، مدد نمی گیریم و خود را به پشتوانه ی مَرام دیندارانه مان مستغنی از علمِ جهانی می دانیم، آن زمان است که بلّیه-ی آسمانی نیز فرو می آید. و اینها نه بلای آسمانی که بی تدبیریِ این جهانی ماست.

مَرام روحانیت باید جلوه ای از دینداری را نشان دهد که همگان به رغبت تام به آن میل کنند و ایمان خود فربه نمایند. آن زمان است که اگر مشکلی، مصیبتی و ناملایمتی هم رخ دهد، می توان به قوّت ایمان در مقابل آن ایستاد و خم به ابرو نیاورد. قدرتی که از چنین ایمانی حاصل می شود، حسرت دیگران را نیز به همراه دارد:

مؤمن آن باشد که اندر جزر و مد         کافر از ایمان او حسرت خورَد.

روحانیت می باید پیش از سیل و زلزله، ایمان را به دل مردمان انداخته باشد. می باید قرائتی از دینداری بیان کرده باشد که فرسنگها از کینه توزی به دور باشد. تفسیری از دین ارائه داده باشد که به هنگام کمکهای خارجی به سیل زدگان، پروای نجاست آن نداشته باشیم و مِهر دیگران را به حکم انسانیت پذیرا گردیم. چه غمناک است زمانی که در بحبوحه ی این مصائب و ویرانیها، پروای نجاست کفار داریم. یا بیم آن داریم که دست پیرزنی مُضطر را نگیریم مبادا که اختلاط با نامحرمی رخ دهد.

نگاه مردمان به رأی فقهی فقیهان است و نه امداد رسانیهای آن. در نظر آورید کمکهای بسیاری را که از جانب مراجع عظام تقلید به اقشار مختلف مردمی صورت گرفته است. مراکز آموزشی و درمانی عدیده ای که توسط این بزرگواران ساخته شده است را بنگیرد. اما کیست که این امور در نظرش بزرگ و برجسته جلوه کند و از یک رأی فقهی که آنرا منطبق با جهان امروزی نمی یابد در گذرد؟ مردمان از روحانیت، امید فتاوای گره گشا و امروزین دارند و سایر اقدامات آنها را در حاشیه تفسیر می کنند.

باری! به نظر می رسد که گام نخست و اساسی روحانیت این است که برخی تصورات نامعقول در عرصه ی دین را اصلاح کنند. ابتدا فتاوای انسانی را از انبان فقهی استنباط کنند، نگرش مدارا جویانه و انصاف طلبانه را به دینداران عرضه کنند. هر چه غیر دینداران می کنند را مُهر بطلان ننهد. دستاوردهای جدیدِ انسانی را به دیده-ی شِرک ننگرند. در این صورت است که روحانیت نیز می تواند مقبولیتِ پیشینِ خود را بازیابد. در رَوَند امداد رسانیها شاید کمتر کسی به نعلین و عمامه به خاک نشسته ی روحانیت وَقعی بنهد، فتاوای انسانی آنهاست که امور را بهبود می بخشد.

این متن در شماره ۱۲۹ ماهنامه خیمه منتشر شد.

۰ ۰ آرا
ارزیابی شما
صفحه‌آرایی کتاب و پایان‌نامه

این مطلب را با دوستان خود به اشتراک بگذارید:

عضویت
اطلاع از
guest

0 دیدگاه ها
Inline Feedbacks
مشاهده همه ی نظرات
0
دیدگاه خود را با نویسنده و خوانندگان در میان بگذاریدx