اصلاح طلبی و سکولاریسم

سید صادق حقیقت: یکی از ابهاماتی که همواره اصلاح طلبی با آن روبرو بوده، این است که چه نسبتی بین این مفهوم و سکولاریسم وجود دارد. آقای حجاریان، به عنوان استراتژیست اصلاح طلبی، در نشست «اصلاحات امتداد انقلاب» گفت: «مادامی که نهاد روحانیت در نهاد قدرت ادغام شده است، این قافله به سرمنزل نخواهد رسید. بنابراین، تلاش برای عرفی‌‌کردن قدرت…

سید صادق حقیقت: یکی از ابهاماتی که همواره اصلاح طلبی با آن روبرو بوده، این است که چه نسبتی بین این مفهوم و سکولاریسم وجود دارد. آقای حجاریان، به عنوان استراتژیست اصلاح طلبی، در نشست «اصلاحات امتداد انقلاب» گفت: «مادامی که نهاد روحانیت در نهاد قدرت ادغام شده است، این قافله به سرمنزل نخواهد رسید. بنابراین، تلاش برای عرفی‌‌کردن قدرت یکی از وظایف جدی اصلاح‌طلبان است» (روزنامه شرق ۱۹/۱۲/۹۶). در مقابل، برخی اصولگرایان به انتقاد از این موضع پرداختند و گفتند: «هم عرفی‌گرایی، هم اصرار بر جدایی روحانیت از حکومت، به معنی سکولاریسم است. عرفی‌گرایی به معنای حذف اسلامیت نظام است». به راستی، معنای سکولاریسم چیست؟ و آیا موضع اصلاح طلبی نسبت به آن روشن است؟

سکولاریسم یا عرفی گرایی در غرب به معنای جدایی نهاد سیاست (دولت) از نهاد دین (کلیسا) است، اما در ایران علاوه بر آن معنا، بر جدایی خود دین از سیاست نیز دلالت می کند. بر اساس معنای اخیر، دین گزاره ای در خصوص سیاست دارا نیست. بنابراین، از اصطلاح «عرفی گرایی» در ایران دو معنا درک می شود: جدایی دولت از نهاد روحانیت، و جدایی دین از سیاست. طرفه آن که در جامعه ما، همین معنای دوم (که در غرب به عنوان معنای سکولاریسم درک نمی شود) در بدو امر به ذهن متبادر می شود. یعنی اگر گفته شود فلانی سکولار نیست، به این معنا خواهد بود که سیاستش عین دیانتش است.

کار عجیبی که آقای حجاریان در سخنرانی فوق کرده این است که در جامعه ایران سخن گفته، اما از سکولاریسم، معنای اول را اراده نموده است! جالب این است که کمتر متن (تخصصی یا غیرتخصصی) این دو معنای سکولاریسم را از هم تمییز داده اند. با این وصف، چگونه می توان انتظار داشت که از معنای اول عرفی گرایی سخن گوییم، و انتظار داشته باشیم خواننده دچار خلط مفهومی نشود. بهترین نشانه، آن است که منتقدان ایشان یا معنای دوم، یا هر دو معنا را از کلامشان برداشت کرده اند.

با فرض این که آقای حجاریان آزادند که اعتقاد خود در نسبت دین و سکولاریسم را توضیح دهند، سه نکته دیگر در این خصوص باقی می ماند: اولاً همه اصلاح طلبان سکولار نیستند، خصوصاً اگر معنای دوم آن (جدایی دین از سیاست) لحاظ شود. اصلاح طلبی در اصل، با اندیشه و عمل جناب حجه الاسلام و المسلمین خاتمی شناخته می شود، و به قطع می توان گفت ایشان حداقل به معنای دوم عرفی گرا نیستند. نکته دوم این است که اگر اصلاح طلبی به معنای دوم سکولاریسم پیوند بخورد، در حقیقت به چالشهای نظری و عملی خود دامن زده است. از حیث نظری، اصلاحات چندان معنای محصلی ندارد که اینک بخواهد با عرفی گرایی به شکل دقیق نسبت سنجی شود. اگر اصلاحات به این معنا باشد که اصل، حفظ شود و رفرمی در آن صورت پذیرد، باید دید طرح مسئله عرفی گرایی و عرفی سازی، در این بین، چه جایگاهی پیدا می کند. از حیث جامعه شناختی نیز اصلاحات در شرایط خوبی قرار ندارد، و این گونه موضع گیری ها از محبوبیت آن خواهد کاست. نکته آخر هم این که در شرایطی که چپ هایی همچون هابرماس از پست سکولاریسم و حضور دین در صحنه جامعه سخن می گویند، سزاوار نیست اصلاح طلبان مفهوم قدیم عرفی گرایی و عرفی سازی را به شکل خام مطرح نمایند.

روزنامه شرق (۲۲/۳/۱۳۹۷)

۰ ۰ آرا
ارزیابی شما
guest
3 Comments
Inline Feedbacks
مشاهده همه ی نظرات
مرادی
تیر ۱۱, ۱۳۹۷ ۱۱:۵۶ ب٫ظ

بنظر میرسد فقط دموکراتیک بودن حکومت ها کافی نیست… حکومت ها باید مراقب رفاه افراد ناتوان هم باشند…برای این فقره از تکلیف حکومت ها باید اینان بتوانند افراد توانمند را ملزم کنند به دادن مالیاتی به اندازه کافی…که سقف آن نیاز نیازمندان جامعه می باشد… اما همچنانکه دیده میشود در حکومت های صرفا دموکراتیک اغنیاء امروزه از دادن مالیات در سطحی که رفاه اجتماعی بوجود بیاورد طفره میروند بدنبال راه های گریز از دادن مالیات لازم کشورهای دیگر را مفر خود انتخاب میکنند… فلسفه و ایده های اجتماع گرایی (بزبان امروز سوسیال) لازم است…این فقره از درک اجتماعی بین افراد… مطالعه بیشتر»

مرادی
تیر ۸, ۱۳۹۷ ۸:۴۰ ب٫ظ

اسلام قرآنی مانند سیستم عاملی است که بر روی کامپیوترهایی با حداقلی از توان پردازنده میتواند اجرا شود در کمتر از آن قابل اجرا نیست… در یک جامعه که بر مبانی سوسیالیسم (جامعه گرایی-اولویت جامعه بر فرد در امور اقتصادی) و دموکراسی (آزادی بیان-آزادی انتخاب) بنا شده باشد میتوان تعلیمات قرآنی را اجرا نمود… معلوم خواهد شد که حزب قرآن با تعلیمات خود تنها حزبی است که میتواند سوسیالیسم را با رضایت و نشاط جامعه اجرا کند و افراد را به تلاش و فداکاری تشویق کند… اگر موفق نشد باید از صحنه حکومت خارج شود…اگر موفق شد با تجدید انتخاب… مطالعه بیشتر»

حجت جانان
حجت جانان
تیر ۸, ۱۳۹۷ ۶:۳۸ ق٫ظ

سکولاریسم به معنای جدایی دین وروحانیت هردو از سیاست تنها راه اصلاح طلبان برای ماندن در صفوف مردم واز دست ندادن جایگاهشان نزد افکار عمومیست
دین وروحانیت هردو امتحانشان را پس داده اند وقطعا رفوزه شده اند وهر جریانی که بخواهد تلاش کند دین را حتی جدای از روحانیت در سیاست وقدرت نگه بدارد قطعا جایگاهش را نزد افکار عمومی از دست خواهد داد واز صفوف مردم بیرون رانده خواهد شد
ایران را فقط یک جمهوری دموکراتیک میتواند به سرمنزل ارامش برساند

فهرست
3
0
دیدگاه خود را با نویسنده و خوانندگان در میان بگذاریدx
()
x