جست و جو گر فضاهای گم شده

مراسم رونمایی از «در جست‎وجوی فضاهای گمشده» تازه‎ترین اثر دکتر داریوش شایگان روز عصر یکشنبه ۸ دی ماه ۱۳۹۲ در تالار اجتماعات فرزان روز برگزار شد. به گزارش وب‌سایت مجله بخارا، در این مراسم بعد از سخنرانی آقایان تورج اتحادیه، علی دهباشی، بهاءالدین خرمشاهی،  مصطفی ملکیان، کامران فانی، ،ایرج کلانتری، ایرج پارسی نژاد و محمد منصور هاشمی، نوبت به دکتر شایگان رسید…

مراسم رونمایی از «در جست‎وجوی فضاهای گمشده» تازه‎ترین اثر دکتر داریوش شایگان روز عصر یکشنبه ۸ دی ماه ۱۳۹۲ در تالار اجتماعات فرزان روز برگزار شد. به گزارش وب‌سایت مجله بخارا، در این مراسم بعد از سخنرانی آقایان تورج اتحادیه، علی دهباشی، بهاءالدین خرمشاهی،  مصطفی ملکیان، کامران فانی، ،ایرج کلانتری، ایرج پارسی نژاد و محمد منصور هاشمی، نوبت به دکتر شایگان رسید و وی درباره رویکردهای فکری خود و چرایی نگارش کتاب «در جستجوی فضاهای گمشده» سخن گفت:

فایل صوتی سخنان  دکتر داریوش شایگان

« بعد از این همه تعریف راستش نمی‎دانم چه بگویم. احساس می‎کردم که دربارۀ کس دیگری صحبت می‎کردند. آقای فانی صحبت از مونتین کردند. مونتین می‎گوید: من در پستوی دکان جهان زندگی می‎کنم. من هم همیشه خودم را از پستوی دکان جهان دیده‎ام.هر وقت راجع به من صحبت می‎شود، دائماً فکر می‎کنم دربارۀ کس دیگری است و به من ربطی ندارد. ولی به هر حال خیلی متشکرم.

مطالبی که آقایان اینجا فرمودند واقعاً برای من خیلی آموزنده بود. وقتی آدم خودش را از منشور نگاه دیگران ببیند خودش را کشف می‎کند. مثلاً آقای دکتر ملکیان حرف خیلی درستی دربارۀ من زدند. گفتند که من از یک طرف نیست‎انگارم و از طرف دیگر در جست‎وجوی یک چیز ثابتی هستم و من را به فکر این شعر تی.اس.الیوت انداخت که می‎گوید شاعر در جست‎وجوی نقطه ثابت جهان است و من هم به دنبال چنین نقطه‎ای می‎گشتم، برای همین به عرفان علاقه‎مند شدم، به هند علاقه‎مند شدم.

از این گذشته، آقای خرمشاهی طبق معمول مرا شرمنده کردند من را دارنده جام جم دانستند و ای کاش می‎داشتم. کسی که این جام را داشت، دوست عزیز و از دست رفتۀ من شاهرخ مسکوب است، من همیشه دعاگو هستم.

دکتر داریوش شایگان ـ عکس از ژاله ستار دکتر داریوش شایگان ـ عکس از ژاله ستار

و آنچه آقای فانی گفتند درست است من خیلی به مونتنی علاقمندم. و همیشه هم بوده‎ام. و حال به شما می‎گویم که این مقالات با کسی دیگری هم مرتبط است، با بودلر. من شعر خیلی خوانده‎‌ام و   شاعران را هم خیلی دوست دارم. البته شاعران ایران که معلوم است، خیام و حافظ و مولوی و اخیراً هم خیلی به سعدی علاقمند شده‎ام که یکی از بزرگان ماست و من معتقدم به او بی‎انصافی شده و تحت الشعاع دیگران قرار گرفته است. بله من از بودلر خیلی چیز یاد گرفتم مخصوصاً در ارتباط با شهر. برای آن که والتر بنیامین یک کتاب دربارۀ بودلر که می‎گوید بودلر شاعر مدرنیته است.

و این کلمه مدرنیته را خود بودلر ابداع کرد یعنی مدرنیته .و شهر پاریس در تمام اشعار بودلر هست. یعنی اولین شاعری است که دغدغه شهر بزرگ را دارد. هیچ کس قبل از او به شهر توجه نکرده است. از پیرمرد ، از لاشه‎ای که در حال پوسیدن است ، پیش از بودلر کسی حرف نمی‎زد.  از این جهت آقای والتر بنیامین معتقد است که یا شاعران قبل از بودلر داریم و یا شاعران بعد از بودلر. و این کتاب در واقع سیری است بر فرهنگ و آن قسمت اول که سفر من به قرن پانزدهم است به مناسبت نمایشگاه بزرگی بود که به مناسبت کشف قارۀ آمریکا توسط کریستف کلمب به وسیلۀ گالری واشنگتن برگزار شده بود و عجیب بود که تمام فرهنگ‎های جهان در آن حضور داشتند، از ژاپن دوران موروماچی تا سلسله مینگ در چین و امپراتوری عثمانی و در ایران دوران تیموریان، زمانی است که عثمانی‌ها قسطنطنیه را گرفته‎اند، تا بیابیم به ایتالیا، به اروپا و بعد هم برویم به آمریکای لاتین که فرهنگ‎های بومی پیش از کلمب، یعنی مایاها .

و چیزی که در این سفر برای من جالب بود که چگونه تمام این فرهنگ‎های بزرگ که من می‎دیدم ، از ژاپن تا آمریکای لاتین علیرغم اختلافات فاحش در یک فضا که به آن می‎گویند فضای بینش شاعرانۀ اساطیری جمع شده بودند، ولی در یک گوشۀ دنیا همه چیز عوض شده بود و آن گوشۀ دنیا ایتالیا بود. ایتالیای قرن پانزدهم و کسی که مظهر این بود لئوناردو داوینچی بود که بدون شک برای اولین بار شما آن تابلوها را می‎دیدید، پرسپکتیو مطرح است، بدن انسان مطرح است،کالبدشکافی مطرح است و تمام چیزهایی که در جای دیگر نبود. این خیلی مرا به فکر واداشت و بعد برخوردم به این جمله از بورکهارت که به فارسی هم ترجمه شد و آقای لطفی هم خیلی خوب آن را ترجمه کردند ، با عنوان فرهنگ رنسانس در ایتالیا . و این جمله این بود که قبل از رنسانس تمام جهان یک نوع پردۀ زیبایی بود که اساطیر در آن بود، شعر در آن بود ، خدایان بودند و ناگهان این پرده پاره شد ، در ایتالیا ، در قرن پانزدهم میلادی . از یک طرف دنیای بیرون خودش را نشان داد ، یعنی دنیای ابژکیتو و عینی. و از سوی دیگر دنیای درونی ، یعنی سوبژکتیو است . این برش، این گسست اولین اتفاقی بود که من در آن نمایشگاه بزرگ در واشنگتن دیدم ، یکی در آثار لئوناردو و دیگری در دورل آلمانی که خیلی متأثر بود از لئوناردو . مقاله دومی که در این کتاب مطرح است راجع به بینش نظری هنر است .

این خیلی جالب است برای این که این فرضیه با روشنگری شروع می‎شود . می‎دانید که در اواخر قرن نوزدهم فرانسه در واقع حاکم است بر اروپا، هم از لحاظ قدرت اقتصادی و هم از لحاظ هنر و هم از لحاظ دایره‎العمارف که ولتر و هم‏‎فکرانش حاکم‎اند و در آلمان است که واکنشی علیه این تسلط فکری فرانسه ایجاد می‎شود. آلمان کشوری است که قطعه قطعه است و هنوز یکپارچه نشده و بزرگ‎ترین فیلسوفی هم که به روشنگری شکل منسجمی می‎دهد کانت است. ولی کانت در واقع متافیزیک را قفل می‎کند.

شما که دیگر به این گونه زبان راه ندارید. در اینجاست که واکنش بزرگ رومانتیست‎های آلمانی دیده می‎شود که می‎گویند حال که ما از طریق فلسفه به مطلق راه نداریم، پس باید از راه هنر به آن راه پیدا کنیم و در واقع هنر می‎شود وسیلۀ شناسایی مطلق. این تئوری خیلی مهم است ، برای این که یک فرضیه آلمانی است که از طریق کالریج در انگلیس اشاعه پیدا می‎کند، از طریق مادام دوستال در فرانسه ولی مسئله‎ای آلمانی است که حتی آثارش را در آوانگارد هم می‎بینیم. در آوانگارد قرن بیستم. خلاصه این کوششی بود که من در این کتاب کردم. و از سویی دیگر می‎خواستم از بزرگان فرهنگ ایران یاد کنم .

سهراب سپهری دوستم بود و اگر آثارش را به زبان فرانسه ترجمه کردم به علت حضور خودش بود که کنار دستم نشسته بود و کمکم می‎کرد، چون زبان فرانسه می‎دانست و این اواخر هم به فرانسه شعر گفته بود. چون آنقدر به زبان فارسی فشار آورده بود که بیش از این نمی‎کشید. بعد هم ابوالقاسم سعیدی که نقاش بزرگ ماست و آقای آغداشلو معتقدند که شاید یکی از بزرگ‎ترین نقاشان نسل خودش است. بعد هم مرحوم بهمن جلالی است که اینجا نیست و از دستمان رفت. و من هم خودش را دوست داشتم ، هم کارش را. بعد هم اسدالله بهروزان که من را با ایرانگردی آشنا کرد.و او بود که مرا برد به مدرسه هنرهای تزئینی که تمام نخبگان ایران آنجا بودند، از فریدون رهنما گرفته تا کریم امامی، بیژن صفاری، تناولی، سهراب سپهری، همه آنجا درس می‎دادند و جایی استثنایی بود.این خاطرات آن دوران است و وقتتان را بیش از این نمی‎گیرم»

+ گزارش  مراسم  رونمایی از کتاب « در جست‎وجوی فضاهای گمشده»

  + سفارش آنلاین کتاب  «در جست و جوی فضاهای گمشده»

فهرست